Minisłownik gwary lachowskiej

ZŁȮ KREW ROBIĆ – wprowadzać zamęt, konflikt

1. KSOMIT /rz./

– aksamit

Jaki piykny ton aksomit.

2. AKURATNY /przym./

– dokładny, taki jak ma być

3. AKUSERKA /rz./

– akuszerka; kobieta odbierająca porody

Głucka bȯła dobrom akuserkom.

4. ALKIYRZ /rz./

– izba sypialna dla gospodarzy

5. BABA /rz./

– kobieta, mieszkanka wsi

– żona

Moja baba pojechała na jarmak, bo miała marchewko do sprzedonio.

6. BECEĆ /cz./

– płakać

7. BEK /rz./

– płacz

8. BELE JAKI

– nędzny, nijaki, lichy

Ton Jasiek to taki bele jaki majster.

9. BIC /rz./

– bat

– długi pęd roślinny

Jasiek z Łogu robiuł dobre bice.

10. B ŁOGINA /rz./

– według wierzeń postać kobiety żyjąca na dnie rzeki; budziła grozę

Babka łopowiadała jak błogina zamioniuła dziecko Jaśkowy babie.

11. BŁOKICIE /rz./

– granatowe spodnie męskie, bogato zdobione haftem na lampasie

Jasiek zzo rzyki to mo barz piykne błokicie.

12. B ŁORG /rz./

– kredyt

13. B ŁORGŁȮWAĆ /cz./

– dawać na kredyt14. BRYCKA /rz./

– odkryty powóz konny

15. CHŁOĆJAKŁO /przysł./

– różnie, rozmaicie

16. CHŁOĆKIEJ /przysł./

– niekiedy, czasami, kiedykolwiek

Downi to my z chłodokomi chłoćkiej sły na rzyko łapać ryby.

17. CHUDOBA /rz./

– dobytek

– inwentarz żywy

18. ĆMOK /rz./

– ciemność, mrok

19. DARCIE /rz./

– krzyk, wrzask, głośny płacz

Ej, łod moje sȯsiadki to costo słychać darcie.

20. DO DNIA /przysł./

– przed świtem

21. DONKŁO /rz./

– dno małego naczynia

– przykrywka

22. DORAJAĆ /cz./

– doradzać

23. DOSIELA /przysł./

– do dzisiaj, do tego czasu

Ton Jasiek to dosiela chłodzi w stargonyk portkak.

24. DUDRAĆ /cz./

– wykonywać powoli przez jakiś czas czynność

– majsterkować

25. DUDRAĆ SIE /cz./

– ociągać się ze zrobieniem czegoś

26. DWŁOJOKI /rz./

– podwójne naczynie gliniane

27. DZIADOSTWŁO /przym./

– bezwartościowa rzecz, rupieć

– bałagan28. DZIOD /rz./

– biedny człowiek, żebrak

– śmieć

– bezwartościowa rzecz

– kukła ze słomy

– przyrząd stolarski do unieruchamiania drewna

29. DZIOPA /rz./

– córka

– dziewczyna

Ta Maryśka to piykno dziopa.

30. DZIYWKA /rz./

– dziewczyna, panienka

– najemna pracownica, służąca

U mojego stryka downi słuzyła dziywka.

31. DZIYZKA /rz./

– naczynie z drewna do wyrobu ciasta

32. FACYJOT /rz./

– boczna ściana dachu, odeskowana

Moja moma godała jak u Olsoka wytargało facyjot.

33. FAJCYĆ /cz./

– palić fajkę, papierosa

34. FAJERKA /rz./

– otwór w płycie pieca kuchennego

Wcora mi pokła fajerka przy blase.

35. FAKTOR /rz./

– pośrednik w zawieraniu małżeństw

36. FARFŁOCEL /rz./

– strzęp, zanieczyszczenie, śmieć

37. FARMAZON /rz./

– bzdura, głupstwo

38. FOLUS /rz./

– człowiek wyrabiający sukno

39. GACIĆ – OGACIĆ /cz./

– ocieplać chałupę na zimę

40. GAZDA /rz./

– gospodarz

Wujek Jontek to dobry gazda.41. GIMAJNY /przym./

– wątły, słaby

Ej, stryk Jasiek to juz taki gimajny.

42. GLINIOK /rz./

– naczynie gliniane

43. G ŁODNIE ŚWIOTA

– okres świąt Bożego Narodzenia

44. G ŁODZIĆ / UGŁODZIĆ /cz./

– godzić skłócone strony

– ustalać warunki czegoś

– zawrzeć umowę

45. G ŁOŚCIONIEC /rz./

– asfaltowa droga

Jak zem lecioł głościońcom tom strȯciuł palca.

46. GNYB /rz./

– leń, nierób

47. GOD /rz./

– wąż

48. GODAĆ /cz./

– mówić

49. GODKA /rz./

– legenda, baśń

50. GOLOPOM /przysł./

– bardzo szybko, zaraz

51. GORCEK /rz./

– garnek

Mom w chołpie piykny zeliwny gorcek.

52. GORNUSEK /rz./

– garnuszek

53. GROMŁOTNY /przym./

– zaradny, radzący sobie

54. GUSŁA /rz./

– zabobony, przesądy

Ciotka Zośka to wierzy w gusła.55. GWARZYĆ /cz./

– rozmawiać, gawędzić

56. HAJCȮWAĆ /cz./

– palić mocno

57. HARȮWAĆ /cz./

– pracować ciężko

58. HONORNY /przym./

– dumny

59. HULONIE /rz./

– tańczenie, zabawa

Wcora wiecór to bȯło fajne hulonie.

60. IŚ NA SWŁOJE

– zamieszkać osobno

Jasiek Michalscok mo iś na swłoje.

61. IZBA /rz./

– pokój

62. JARMAK /rz./

– jarmark

Ale bȯł wielki jarmak w mieście.

63. JASIEK /rz./

– mała poduszka

– fasola tyczna

64. JESIOJ /rz./

– jesień

65. JUZYNA /rz./

– popołudniowy posiłek podawany w czasie prac polowych

Maryśka nom przyniesła w pole juzyno.

66. KAFTON /rz./

– kaftan, charakterystyczny element lachowskiego męskiego stroju

Fronek łod Pasiuta to mo piykny kafton.

67. KALONDORZ /rz./

– kalendarz

68. KAPLICKA /rz./

– polna, przydrożna kapliczka

Pod gajom jest piykno kaplicka.69. KAPUŚNIORKA /rz./

– woda z kiszonej kapusty

– polewka (zupa) z soku z kiszonej kapusty

Ale bȯła wcora dobro kapuśniorka.

70. KARBIOKI /rz./

– wysokie, tradycyjne buty ze skóry z karbami

Michalscok to mo piykne karbioki.

71. KAWOŁEK /rz./

– kawałek, fragment czegoś

Jasiek łod Kubaloka dostoł kawołek pola.

72. KLȮSKI KUDŁATE /rz./

– potrawa z wyciśniętych tartych ziemniaków.

Ale Majchrzocka to zrobiuła dobre klȯski kudłate.

73. K ŁOLODA /rz./

– kolęda (pieśń)

– wizyta duszpasterska

– datek ofiarowany kolędnikom

74. K ŁOLODNIK /rz./

– członek grupy kolędniczej

75. K ŁOPYRA /rz./

– duża, drewniana łyżka

76. K ŁOROWŁÓD /rz./

– kłopot, trudność,

– zbyteczne grzeczności

– pochód przebierańców

Ale mój stryk mioł kłorowłód z tom byckiom.

77. K ŁOSTUCHA /rz./

– śmierć

78. KOŁOC /rz./

– drożdżowy, okrągły placek wypiekany w piecu chlebowym

79. KOMIZELKA /rz./

– tradycyjne, męskie okrycie bez rękawów, zdobione haftem

80. KRZESNY / KRZESNO /rz./

– chrzestny ojciec / chrzestna matka

Ale krzesno Jaśkowo to przyniesła piykno kukiołko.

81. KRZOKI /rz./

– zarośla, krzakiEj, na polu pod gajom to urosły krzoki.

82. KUKIOŁKA /rz./

– słodkie ciasto, plecione w warkocz

83. KUM / KUMA /rz./

– chrzestny ojciec / chrzestna matka

84. KUMŁOSIA / KUMŁOSKA /rz./

– koleżanka, znajoma

Kumłosia kumłosi głorzołecko nosi.

85. KURZNIAWA /rz./

– zawieja śnieżna

Ale wcora z połnia to bȯła wielko kurzniawa.

86. KUŚTYKAĆ /cz./

– kuleć, utykać

87. ŁOCHY /rz./

– ubrania

Ta Maryśka to ino chłowo te łochy.

88. ŁOG /rz./

– teren wzdłuż rzeki, porośnięty wikliną

89. ŁÓJSKI /przym./

– miniony, ubiegły

Łójskiego roku to bȯła piykno pogoda.

90. ŁYSKAĆ SIE /cz./

– określenie pojawiających się na niebie błyskawic

91. MAJIĆ /cz./

– zdobić obejście zielonymi gałązkami, np. brzozy

Chłodoki posły majić chołpo i stajnio.

92. MARZNȮĆ /cz./

– czuć dotkliwe zimno

– pokrywać się lodem (o wodzie)

Ej, idzie zima, znowu bedomy marznȯć.

93. MIARKȮWAĆ / ZMIARKȮWAĆ /cz./

– domyślać się, rozumieć

– pomyśleć, przemyśleć

– powstrzymywać złość, emocje

Muso zmiarkuwać cy zasioć łowies cy pszonico.

94. MIEĆ ZA CEJCO

– uznawać coś za rzecz wyjątkową, cennąMaryśka to mo te korole za cejco.

95. MIEDZA /rz./

– wąski pasek ziemi odgradzający pola

96. MITROZYĆ /cz./

– marnować, np. czas

97. MNI WIOCY

– około, mniej więcej

98. MOMȮNA /rz./

– kobieca postać zmora, straszydło

99. NA ŁODWIECYRZ

– przed wieczorem

Kuba przygnoł z Łogu krowy na łodwiecyrz.

100.

NA ŁOPAK

– na odwrót

Ta moja baba to wszystko robi na łopak.

101.

NA POLU

– na zewnątrz domu

102.

NA PROSTA

– na przełaj, prosto

103.

NA SPRZEDOJ

– na sprzedaż

Mom bycka na sprzedoj.

104.

NAMONIĆ SIE /cz./

– pojawić się gdzieś niespodziewanie

105.

NAPOSAĆ / NAPAŚ /cz./

– nakarmić zwierzęta

Moja jałówka sie podkulawiuła i muso jo naposać w stajni.

106.

NASTARCYĆ /cz./

– nadążyć z czymś

Chłodoki tak zrejȯ, ze ni mogo nastarcyć z tomi zimniokomi.

107.

Ł

O ĆMOKU

– po ciemku, w ciemności

108.

Ł

OBEJŚCIE /rz./

– teren gospodarstwa (dom, zabudowania)109.

Ł

OBORA /rz./

– podwórko

110.

Ł

OBROK /rz./

– pasza dla konia

Muso przyryktuwać łobrok dlo kȯnia.

111.

Ł

OBZIYRAĆ SIE /cz./

– oglądać się za siebie

112.

Ł

OCEPINY /rz./

– obrzęd weselny; zdejmowanie pannie młodej wianka i zakładanie czepca

Wcora na Maryśki weselu bȯły łocepiny.

113.

Ł

OGAREK /rz./

– rozżarzony węgielek

Dej łogarek, włozo do prasȯw.

114.

Ł

OJCE /rz./

– rodzice

115.

Ł

OJCOWIZNA /rz./

– majątek po rodzicach

Jontek zzo rzyki łostoł na łojcowiźnie.

116.

Ł

OKROPA /rz./

– strach, obawa, groza

Maryśka spod lasu to tako łokropa.

117.

Ł

OKTOWA /rz./

– okres ośmiu dni z procesjami, począwszy od Bożego Ciała

118.

Ł

OMASTA /rz./

– tłuszcz do potrawy

119.

Ł

OPŁORZȮDZAĆ /cz./

– robić obrządek inwentarza

120.

Ł

OSOŁKA /rz./

– kamień do ostrzenia kosy

– masło o podłużnym kształcie

Zapomniołem se wziȯś łosołki w pole.

121.

PARADNICA /rz./

– kobieta lubiąca się stroić

Kaśka łod stryka to tako paradnica.

122.

PARADNY /przym./

– odświętny, ozdobnyLeszek tyz paradny chłodok.

123.

PAROBEK /rz./

– robotnik zatrudniony u gospodarza, zajmujący się końmi

Parobek łod stryka dostoł kłosulo i gacie.

124.

PARYJA /rz./

– parów, wąwóz

U nos pod lasom jes wielko paryja.

125.

PASTUCH /rz./

– chłopak do wypasu bydła

126.

PASTYRKA /rz./

– msza o północy w noc wigilijną

– dziewczyna pasąca gęsi

Nie bedo jo pasła za łyzecko masła, oni za pół syrka, bo jo nie pastyrka.

127.

PAŚ /cz./

– wypasać bydło, pilnować zwierzęta na pastwisku

128.

PERKOL /rz./

– perkal, cienkie płótno bawełniane

129.

PIEC CHLEBNY

– piec do pieczenia chleba

U Kasprzyka bȯł piec chlebny na dwonoście chleba.

130.

PIECONIE /cz./

– pieczenie

Przed weselom to juz we środo zacynały pieconie kołocy.

131.

PITRASIĆ /cz./

– gotować, smażyć

Moja Maryśka to lubi pitrasić.

132.

PIYROGI /rz./

– pierogi

Piyrogi ze śliwomi to sȯ dobre.

133.

PLEBON /rz./

– proboszcz

Plebon zakozoł na plebojskom paś krȯw.

134.

PLECIONKA /rz./

– słodka, pleciona bułka; chałka

135.

PŁONETNIK /rz./

– postać fantastyczna, rządząca chmurami i burzami

Czesiek Kubalok to bȯł dobry płonetnik.136.

PNIOK /rz./

– klocek do rąbania drzewa

– pozostałość po ściętym drzewie

137.

P ŁO KRYJOMU /przysł./

– skrycie, ukradkiem

138.

P ŁO PROWDZIE

– zgodnie z prawdą

139.

POCIYRZ /rz./

– modlitwa

140.

P ŁOCKAĆ /cz./

– poczekać

141.

P ŁODŁAŹNICKA /rz./

– bożonarodzeniowa ozdoba wieszana u sufitu

W izbie wisi piykno płodłaźnicka.

142.

P ŁODŁAŹNIK /rz./

– kawaler udający się w drugi dzień św. Bożego Narodzenie do panny

143.

P ŁODŁOZ /rz./

– zwyczaj odwiedzania dziewczyny przez kawalera w drugi dzień św. Bożego Narodzenia

Czesiek Pasoniok chłodziuł do Zośki na płodłoz.

144.

P ŁODROSTEK /rz./

– nastolatek

Bȯł wcora w płolu z nomi ton płodrostek łod Honki.

145.

P ŁODZIYWAĆ SIE /rz./

– przebywać gdzieś, zawieruszyć się

146.

POJDA /rz./

– duży kawałek chleba

Jasiek przyniȯs po młocce pojdo chleba.

147.

P ŁOLE /rz./

– otoczenie domu

– ziemia uprawna

148.

POLIĆ SIE /cz./

– rwać się do pracy

– palić się (o ogniu)149.

POLONISKO /rz./

– miejsce palenia się ognia w piecu

U Kasprzyka to bȯło wielkie polonisko.

150.

P ŁOMYJORZ /rz./

– drewniany pojemnik przeznaczony na mycie naczyń

Wiecór przysły do nos kłolodniki i wyprały płomyjorz.

151.

P ŁONAGONIAĆ /rz./

– nagonić, zapędzić

152.

P ŁONIEWCASIE

– za późno, zbyt późno

153.

P ŁORTKA /rz./

– nogawka

154.

P ŁORTKI /rz./

– spodnie

Jasiek zzo rzyki mo stargone portki.

155.

P ŁOSIADY /rz./

– spotkania sąsiedzkie, rozmowy

Wcora na posiadak to nawet hulały.

156.

P ŁOZIYRAĆ /cz./

– doglądać, spoglądać

Jasiek to zacyno na Maryśko poziyrać.

157.

PRASY /rz./

– żelazko

– przyrząd do wyciskania sera

– przyrząd do robienia opłatków

158.

PROSOCKA /rz./

– zaproszenie na wesele wygłaszane przez drużbów

Przed weselom bȯły druzby i godały prosocko.

159.

PRYMNIE /przysł./

– elegancko

160.

PRZECHLIPKA /rz./

– polewka do przepijania w trakcie jedzenia

Po koponiu zimnioków bȯło dobre jodło i do tego przechlipka.

161.

PRZECIWIĆ SIE /cz./

– nie zgadzać się162.

PRZECIWNY /przym./

– wymagający, wybredny

– będący przeciwko

Stryk to jest przeciwny ty zoniacce.

163.

PRZEDE DNIOM

– przed świtem

Momy jechać w pole jesce przede dniom.

164.

PRZEDNȮWEK /rz./

– przednówek; czas do żniw, zbiorów

W tom roku to bȯł barz długi przednȯwek.

165.

PRZEFYRTNȮĆ /cz./

– odwrócić coś na drugą stronę

166.

PRZEINACYĆ /cz./

– przekręcić

167.

PRZEPOSAĆ SIE /cz./

– założyć pas, zawiązać fartuch

168.

PRZEWŁȮZ /rz./

– przeprawa przez rzekę; przewożenie kogoś lub czegoś

Baby sły na przewłȯz jak sły na jarmak.

169.

PRZȮDY

– wcześniej, dawniej

170.

PRZYCHŁȮWEK /rz./

– młody inwentarz zwierzęcy w gospodarstwie

Stasek to mo piykno przychłȯwek.

171.

PRZYKŁOPA /rz./

– wał ziemny przy rzece

Przykłopa to idzie łod Łȯkty jaz do Dunajca.

172.

PRZYKOZ /rz./

– polecenie, nakaz

173.

PRZYKRZYĆ SIE /cz./

– tęsknić

174.

PRZYŁODZIYWAĆ SIE /cz./

– ubierać się

175.

PRZYNOGLAĆ /cz./

– pospieszać, poganiać176.

PRZYPIECEK /rz./

– cześć pieca kuchennego

U stryka to jest taki wielki przypiecek.

177.

PRZYSIÓŁEK /rz./

– część wsi leżąca poza jej centrum

Dunajec porwoł cały przysiółek.

178.

PRZYSTAĆ /cz./

– wyrazić na coś zgodę; zgodzić się

179.

PRZYTOCHNȮĆ /cz./

– przygasnąć (np. o ogniu)

180.

PRZYWDZIOĆ /cz./

– ubrać coś na siebie

181.

PRZYZONIĆ SIE /cz./

– po ślubie zamieszkać u żony

Jasiek sie przyzoniuł u Maryśki.

182.

PSIOCYĆ /cz./

– narzekać

183.

PSIORKA /rz./

– niedojrzały owoc

U stryka to sȯ some psiorki.

184.

PŚNIĆ SIE /cz./

– psuć się, pogarszać się

185.

PUTNIA /rz./

– drewniane naczynie z klepek przeznaczone do pojenia konia

Na Kubalówce brakuje mi putnie.

186.

PYRKAĆ /cz./

– gotować się powolutku

Zimnioki to bedȯ jesce z godzino pyrkać.

187.

PYTLȮWAĆ /cz./

– dużo mówić

188.

RADŁO /rz./

– narzędzie rolnicze do spulchniania gleby

189.

RAPTOM /przysł./

– nagle 190.

REKWIJE /rz./

– śpiew żałobny przy trumnie zmarłego

191.

RELIGAĆ SIE /cz./

– niezgrabnie się poruszać

192.

REZODȮWAĆ /cz./

– rządzić się

193.

REZUREKCJO /rz./

– msza z procesją o świcie w Niedzielę Wielkanocną

Na rezurekcjo to idomy piyknie ubrone.

194.

RODNY /przym./

– rodzony

Fronek spod lasu to jes rodny brat taty.

195.

ROK ŁOWINY

– ceremonia wiązania rąk młodym (część błogosławieństwa)

196.

RONDEL /rz./

– szeroki, niski garnek

Dejze ton rondel na blacho.

197.

RONIĆ /cz./

– bronować

198.

ROROTKI /rz./

– poranna msza w czasie Adwentu

Za dziecka to z Władkiom chodziułem na rorotki.

199.

ROZCAPIYRZYĆ /cz./

– rozłożyć coś szeroko

200.

ROZEŹLIĆ /cz./

– rozzłościć

201.

ROZFYRLAĆ /cz./

– rozmieszać

202.

RȮZDZKA /rz./

– atrybut związany z weselem; symbol dostatku i płodności

Tereska zrobiuła piyknȯ rȯzdzko na wesele.

203.

RȮZOWIOK /rz./

– spódnica w różowym kolorze204.

RYKTȮWAĆ /cz./

– szykować, naprawiać, przygotowywać

Chodoki sie juz ryktujȯ.

205.

RYZINA /rz./

– rowek

206.

RZESUTO /rz./

– sito do przesiewania mąki

207.

RZONDOM /przysł./

– jeden za drugim

Krakowioki idȯ rzondom na wesele.

208.

RZYC /cz./

– powiedzieć

Chciołem cosik rzyc, ino ni mogo wywlyc.

209.

SADZONIOK /rz./

– ziemniak przeznaczony na sadzenie

210.

SAFARNIA /rz./

– skrzynia do przechowywania ziarna zboża

U Jaśka to jes tako wielko safarnia.

211.

SAGON /rz./

– czajnik

212.

SAPA /rz./

– breja śniegowa

– gęsta potrawa

Na Dunajcu idzie sapa.

213.

SCODROKI /rz./

– małe chlebki dla kolędników

– grupa kolędnicza złożona z małych dzieci

214.

SCYPA /rz./

– kawałek drewna

– bardzo szczupła kobieta

Ta Maryśka łod stryka to tako scypa.

215.

SEKUTNICA /rz./

– kłótliwa kobieta

216.

SERCÓWKA /rz./

– haftowana w kształt serca ozdoba męskich spodni 217.

SERDOK /rz./

– krótki kożuszek bez rękawów

218.

SETNIE /przysł./

– dużo, mocno

Setnie tyk zimnioków nakopały.

219.

SIECKA /rz./

– drobno pocięta słoma (z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt)

220.

SIECONIE /cz./

– koszenie

Zboze dojrzywo, bedzie jutro sieconie.

221.

SIEDZIEĆ /cz./

– mieszkać

– wysiadywać młode (kury, kaczki)

– mieć norę, gniazdo, legowisko (zwierzęta)

222.

SIEKONKA /rz./

– drobna kasza zbożowa

223.

SIETNIOK /rz./

– chudy mężczyzna niskiego wzrostu

Ton Jasiek z Jurasowe to taki sietniok.

224.

SIOMIO /rz./

– ziarno konopi

225.

SIOMIONKA /rz. /

– wigilijna potrawa z utłuczonych nasion konopi

Ale bȯła dobro siomionka na wilijo.

226.

SIONNIK /rz./

– siennik, pojemnik uszyty z płótna wypełniony sianem lub słomą

Moma wymioniuła sionnik w pościeli.

227.

SIUBER /rz./

– zasuwa kominowa przy piecu

Zepsuł sie mi siuber przy piecu.

228.

SIYRP /rz./

– sierp, sprzęt rolniczy służący do żęcia zboża, trawy

Weźze siyrp, bo idomy podbiyrać.

229.

SKIBKA /rz./

– kromka chleba230.

SKŁOPIEC /rz./

– naczynie do dojenia krów

231.

SKROBAKA /rz./

– miotła wykonana z gałązek brzozy

232.

SKWAREK / SKWARCEK /rz./

– wytopiony kawałeczek słoniny

233.

SMREK /rz./

– świerk

234.

SMREKAĆ SIE /cz./

– zmierzchać się

Dy juz sie zacyno smrekać.

235.

SOFA /rz. /

– szafa

236.

SOŁEK /rz./

– niewielki budynek gospodarczy; przechowywano w nim plony rolne i narzędzia

U Kubaloków to majȯ piykny sołek.

237.

SOMODZIOŁ /rz./

– płótno tkane ręcznie

Jaśkowi usyli portki z somodzioła.

238.

SOPA /rz./

– budynek gospodarczy do przechowywania drewna na opał i sprzętu gospodarczego

U stryka połno sopa drzewa.

239.

SȮSIEK /rz./

– drewniana skrzynia z dwoma przegrodami, przeznaczona do przechowywania ziarna zbóż

Stryk mo wielki sȯsiek.

240.

SPYRKA /rz./

– słonina

W spyrcarni to wisi spyrka i salceson.

241.

SPYRLAĆ /cz./

– oszczędzać

242.

SROS /rz./

– tradycyjny męski pas o szerokości ok. 12 cm

Jontek spod lasu to mo piykny sros.

243.

SRYZ /rz./

– zmrożony śnieg płynący rzeką

Jak idzie sryz to sie dobrze ryby łapie.244.

STAJNIA /rz./

– budynek gospodarczy, pomieszczenie dla zwierząt

245.

STAROSTA /rz./

– żonaty mężczyzna, gość weselny

Ujek Michoł bȯł dobrom starostom na weselu.

246.

STAROŚCINO /rz./

– zamężna kobieta, gość weselny

247.

STODOŁA /rz./

– budynek gospodarczy do przechowywania zboża, słomy, siana

248.

STRYK /rz./

– brat ojca

Stryk Jasiek to mioł piykno kobȯło.

249.

STRYNO /rz./

– żona brata ojca

250.

STRZYGA /rz./

– upiór dręczący ludzi

251.

SUKMONA /rz./

– płócienne wierzchnie męskie okrycie

252.

SUROK /rz./

– tradycyjny taniec tańczony bez odrywania stóp od podłogi (szuranie)

Ej, tak piyknie hulały na weselu suroka.

253.

SUŚNIA /rz./

– pomieszczenie do suszenia owoców dymem

Suśnia na Stonocinie to jest tako wielko.

254.

SWOK /rz./

– mąż siostry matki

255.

SWOT /rz./

– osoba pośrednicząca w zawieraniu małżeństwa

256.

SYNOWO /rz./

– żona syna

Synowo, synowo, jo ci syna dała, a tyś mi za niego nie podziokuwała.

257.

SYR /rz./

– twaróg, biały ser

258.

SYRWOTKA /rz./

– serwatka; napój uzyskany w czasie wyrobu sera

Ale bȯła dobro syrwotka.259.

ŚCIYRNIA /rz./

– pole po zżętym zbożu

260.

ŚLIZGOWICA /rz./

– gołoledź

261.

ŚLUFONEK /rz./

– szeroka ława z oparciem; służyła też za miejsce do spania

Wcora w ślufonku społ pastuch.

262.

ŚLYPIA /rz./

– oczy

263.

ŚNIEGI /rz./

– zaspy śnieżne

Ale zeprały śniegi.

264.

ŚTAJER /rz./

– taniec tańczony przez starostów

265.

ŚWARNY /przym./

– przystojny, ładny

266.

ŚWIAT /rz./

– przestrzenna konstrukcja z opłatków; element dekoracyjny podłaźniczki

267.

ŚWIOCȮNKA /rz./

– potrawa wielkanocna; zupa na serwatce

Ale bȯła dobro świocȯnka na Wielkanoc.

268.

TEŚCIOWO /rz./

– matka żony

Honka spod lasu to jes teściowo Jaśka.

269.

TEŚĆ /rz./

– ojciec żony

270.

TOPIELEC /rz./

– upiór wodny, który wciągał ludzi w toń i topił ich

Wcora na Dunajcu znalazły topielca.

271.

TRAKTOWAĆ SIE /cz./

– częstować się

272.

UJEK /rz./

– brat mamy

Ujek to umiy piyknie śpiywać.273.

UJNO /rz./

– żona brata matki

274.

UROK /rz./

– czar, zaklęcie

Majchrzocka łodprawiała wcora w Łogu uroki.

275.

URZYC /cz./

– rzucić czar, urok na kogoś lub coś

276.

WARZYĆ /cz./

– gotować, przyrządzać jedzenie

277.

WIDZIEĆ SIE /cz./

– spotkać się z kimś

– zdawać się, wydawać się

– podobać się

278.

WIKT /rz./

– wyżywienie

Fronek to słuzoł u stryka za wikt i łopiyrunek.

279.

WINION

– mający dług, zobowiązanie wobec kogoś

– powinien

280.

WIONO /rz./

– posag; wyprawa panny młodej

281.

WIȮZOWINY /rz./

– uroczystość rodzinna związana z chrztem dziecka, podczas której chrzestni rodzice

obdarowywali chrześniaka pieniędzmi, zawiązując je w rogi płótna oraz kukiełką

Wcora u stryka Jaśka bȯły wiȯzowiny.

282.

WIZYTKA /rz./

– tradycyjny strój kobiety zamężnej; rodzaj aksamitnego żakietu bogato haftowanego

koralikami

Pani z miasta chciała se kupić wizytko.

283.

WŁODZIĆ /cz./

– prowadzić człowieka po bezdrożach, tracić orientację w terenie

Kwoconka łopowiadała jak jȯ zacoło włodzić koło Dunajca.

284.

WNETKI /przysł./

– niebawem, wkrótce

Wnetki bedzie świtało.285.

WODŹBA /rz./

– kłótnia

Ej, ale bȯła wcora wodźba.

286.

WOLAĆ /cz./

– formować ciasto, np. bochenki chleba

Fronek Pasiuciok to umiy piyknie wolać chlyb.

287.

WROTA /rz./

– drewniana brama wjazdowa

– duże drzwi do stodoły

Stryk zrobiuł nowe wrota do stodoły.

288.

WYCUG /rz./

– dożywotnie utrzymanie

289.

WYDOBRZEĆ /cz./

– wyzdrowieć

290.

WYGON /rz./

– droga, którą pędziło się bydło na pastwisko

Gnały my krowy wygonom.

291.

WYGONIĆ /cz./

– wyprowadzać zwierzęta na pastwisko

Tata mi kozoł wygonić krowy.

292.

WYRKŁO /rz./

– miejsce do spania w stajni, zbite z desek i żerdzi

293.

WYROKA /rz./

– pomoc, wsparcie, wyręka

294.

WYSKUBKI /rz./

– ręczne darcie pierza gęsiego lub kaczego; zwykle pracę tę wykonywano zimą

Moma posła na wyskubki na starȯ drȯgo.

295.

WYSTROGAĆ SIE /cz./

– wystraszyć się

296.

ZABACIARZYĆ /cz./

– zabawić się

Ale my wcora zabaciarzyli.

297.

ZABIYDZONY /przym./

– zaniedbany, wychudzony

Ton ŁOlsocok to jest taki zabiydzony.298.

ZABOCYĆ /cz./

– zapomnieć

299.

ZACHACIONY /przym./

– zapracowany, zarobiony

300.

ZACUKONY /przym./

– bojaźliwy, nieśmiały

301.

ZARNA /rz./

– sprzęt do ręcznego mielenia ziarna zbóż na mąkę

U nos sie wcora zarna rozleciały.

302.

ZARZYKAĆ SIE /cz./

– zapewniać (o czymś)

– zapierać się (czegoś)

303.

ZASATAŁY /przym./

– nieporadny

304.

ZAWDY /przysł./

– zawsze, wciąż

305.

ZAWIJOK / ZAWIJONIEC /rz./

– zawijany placek z nadzieniem

Moma upiekła piyknego zawijoka.

306.

ZAZWYCOJ /przysł./

– przeważnie, zwykle

307.

ZBŁOLAŁY /przym./

– zgnity, zepsuty

308.

ZIAJAĆ /cz./

– dyszeć

309.

ZIMNO IZBA /rz./

– izba (pokój) w chacie pozbawiony pieca, nieogrzewany

U stryka jes tako wielgo zimno izba.

310.

ZIOĆ / rz./

– mąż córki, zięć

To Jondrzyj z Głoświce to jes dobrom ziociom.

311.

ZIYLORKA /rz./

– kobieta zajmująca się ziołami, leczeniem

Pod lasom siedzi ziylorka.312.

ZMŁORA /rz./

– postać dręcząca człowieka we śnie

– osoba natrętna, dokuczliwa

313.

ZMŁÓWINY /rz./

– spotkanie rodzin narzeczonych; zwykle w domu panny młodej; na spotkaniu omawiano

sprawy majątkowe młodych oraz organizację wesela

U stryka Jaśka bȯły wcora zmłówiny.

314.

ZOCYNA /rz./

– rozczyn na ciasto drożdżowe

Zocyna musi dobrze wyrosnoć.

315.

ZOCIȮRKA /rz./

– kluseczki z mąki razowej podawane z mlekiem

Zociȯrko to barz lubiołem.

316.

ZOGŁÓWEK /rz./

– poduszka pod głowę

Moma kupiuła nowy zogłówek.

317.

ZOJDEK /rz./

– resztka czegoś

318.

ZOPASKA /rz./

– fartuch

Kaśka se sprawiuła nowo zopasko.

319.

ZOPIS /rz./

– akt notarialny o przekazaniu majątku

Ł

Ojce i Fronek posły wcora do zopisu.

320.

ZOPŁOCIE /rz./

– teren poza ogrodzeniami zagród

Siedzo na zopłociu.

321.

ZWŁOZINY /rz./

– przeprowadzka pani młodej do domu męża

322.

ZWYCOJ /rz./

– tradycyjny sposób postępowania

Jes taki zwycoj, ze sie idzie w drugi dzioj świȯt na podłoz.

323.

ZYRDKA / ZYRDŹ /rz./

– cienki pień drewna, zawieszony u powały, na którym zawieszało się ubrania324.

ZYWNO PROWDA

– szczera prawda

325.

DZIADA Z BABOM NIE BRAKUJE – totalny bałagan

326.

… KRZYZYK NA KARKU MIEĆ – mieć określony dziesiątek lat

327.

KUKAĆ JAK DIABȮŁ DO BETLEJOM – zaglądać gdzieś ukradkiem

328.

LEZEĆ ŁODŁOGIOM – pozostawać bez uprawy

329.

Ł

OD ŁOJSKIEGŁO ROKU – od ubiegłego roku

330.

Ł

ODCYNIAĆ UROKI – tradycyjne wykonywane czynności, by pozbyć się skutków

rzuconego czaru (uroku)

331.

MIEĆ CIOZKȮ ROKO – być surowym, bezwzględnym

332.

P ŁO DZIŚ DZIOJ – do dnia dzisiejszego

333.

P ŁOPIOŁU NA NOGI – wyrażenie, którym wita się kogoś dawno nie widzianego

334.

ROZ KIELA CAS – od czasu do czasu; raz na jakiś czas

335.

RYCHŁO WCAS – zbyt późno, poniewczasie

336.

ROSÓŁ Z GWOŹDZIA – cienka, nędzna zupa (polewka)

337.

SŁȮCHAĆ PSIE SKŁȮRY –ponosić przykre konsekwencje swoich działań

338.

SPAŚ Z AMBONY – zapowiedzi przedślubne

339.

ŚWIDRȮWAĆ ŁOCOMI – przenikać wzrokiem

340.

ZOBY W ŚCIONO WBIJAĆ – nie mieć nic do jedzenia

341.

Z DOWION DOWNA – od bardzo dawna

342.

ZDROPISTE ŁOCY – przenikliwe oczy

343.

ZŁȮ KREW ROBIĆ – wprowadzać zamęt, konflikt