Opracowanie tekstowe dotyczące tradycji,zwyczajów i obrzędów wigilijnych.

Treść

Zwyczaje Bożonarodzeniowe

Zwyczaj to ustalony w zbiorowości ludzkiej, danej społeczności sposób zachowania.

Najczęściej jest to nieświadome naśladownictwo zachowań innych członków społeczności

lokalnej. Zwyczaje przekazywane są z pokolenia na pokolenie i uznawane jako normy

Społeczne przez daną zbiorowość w tym przypadku Podegrodzką.

Na podstawie badań terenowych można zauważyć że zwyczaje doroczne w Podegrodziu

i okolicznych wsiach w dość dużym stopniu zostały ukształtowane przez kościół katolicki.

Ponieważ większość zwyczajów w ciągu roku kalędarzowego pokrywa się ze świętami

W kościele katolickim, tworząc cały szereg zwyczajów i obrzędów w codziennym życiu

Ludności lokalnej.

W podegrodziu według informatorów nie było zwyczaju związanego bezpośrednio z

Dniem Św. Łucji. Natomiast był zwyczaj i do dzisiaj jest żywy od Św. Łucji do Wigilii

Bożego Narodzenia. Zapisuje się jaka pogoda w danym dniu i jest to przepowiednia jaki

Będzie przyszły rok. Każdy dzień wskazywał na jeden miesiąc rozpoczynając od 13 grudnia

(od Św.Łucji) Który wskazywał jaki będzie styczeń przyszłego roku na 24 grudnia kończąc,

który wskazywał jaki będzie grudzień przyszłego roku. Informatorzy sami tych zwyczajów

Nie stosują ale wiedzą że są stosowane, bo jak się spotykają z sąsiadami to sąsiadki

Opowiadają, że ten miesiąc będzie brzydki bo tak wskazywała przepowiednia z Św. Łucji.

W Podegrodziu i okolicznych wsiach znane jest przysłowie „Św. Łucja dnia przyrzuca”

To znaczy że zacznie przybywać dnia po Św. Łucji. Mówiło się że do Św. Łucji to słońce

Stoi w miejscu a od Św.Łucji zaczyna ruszać ( w tym czasie dni są najkrótsze a noce

Najdłuższe i po Św. Łucji dnia zacznie przybywać – przyp. Badacza) a od Nowego Roku,

To ludzie mówili „Na Nowy Rok przybywa dnia na barani skok”.

Informatorzy nie znają zwyczajów związanych ze Św. Tomaszem (21XII).

W wigilię Bożego Narodzenia cały dzień był post i zwracano uwagę na to aby się

Zachowywać dobrze, bo wierzono że jakie zachowanie jest w dzień wigilii takie przez

Cały rok. Zwracano uwagę dzieciom aby się dobrze zachowywały, aby były grzeczne, bo

Wtedy oznaczało to że będą dobrymi dziećmi przez cały następny rok. Była taka

Przepowiednia że młode dziewczyny po wieczerzy wigilijnej wychodziły na „pole”

I słuchały z której strony pies zawyje, oznaczało to że z tamtej strony przyjdzie narzeczony

lub w tamtym rejonie dziewczyna się ożeni.

Wigilię rozpoczynano wspólną modlitwą, następnie łamano się opłatkiem. Pozostawiano

Zawsze pusty talerz dla niespodziewanego gościa lub też niektórzy mówili że dla

Zmarłych przodków z naszej rodziny. Informatorzy pamiętają że pozostawiano

Też opłatek który był przeznaczony dla zwierząt, szczególnie dla krów.

W domach nie było choinek jak dzisiaj tylko pod sufitem wisiała podłaźniczka.

Jest to czubek jodły świerka lub sosny zawieszony szpicem w dół ozdobiony

Ciasteczkami, orzechami, jabłkami, kolorową bibułą słomianymi gwiazdkami oraz światami

Czyli wycinankami krążków z opłatków. Informatorzy nie wiedzą kto w dawnej tradycji

Ubierał i kto zawieszał podłaźniczkę w izbie.

Był zwyczaj chodzenia na pasterkę ale nie znają żadnych wróżb związanych z powrotem

Z pasterki. Był zwyczaj chodzenia na podłazy. To jak taki młody chłopak chodził do

Dziewczyny lub miał zamiar chodzić to w okresie Świąt Bożego Narodzenia, a było

To w Szczepana przychodził złożyć życzenia to nazywany był podłaźnikiem. Najczęściej

Też w Szczepana sypali owsem po domu i składali życzenia. To jest tak jak mówili

Informatorzy że jak był narzeczony co miał się żenić to przychodził do panny już po wigilii,

A jak był taki co dopiero zaczynał chodzić to przychodził na podłazy zaraz po Pasterce w

Boże Narodzenie lub w Szczepana.

Boże Narodzenie to wielkie święto i trzeba było tak wszystko przygotować w domu i w

Oborze wcześniej żeby w Boże Narodzenie jak najmniej robić. Informatorzy pamiętają że

Był taki zwyczaj że w wigilię Bożego Narodzenia kładziono pod obrus zboże (owies), opłatki

I pieniądze. Te pieniądze z pod obrusa w Boże Narodzenie zanoszono do kościoła do szopki

Albo dawano na tacę w kościele, aby pieniądze trzymały się domowników przez cały rok.

Nie znają innych zwyczajów związanych z dniem Św. Szczepana oprócz posypywania owsem

I chodzeniem chłopców na podłazy.

Nie przypominają sobie jakichś innych szczególnych zwyczajów w okresie od Św. Szczepana

Do Nowego Roku. W tym czasie chłopcy chodzili po kolędzie, z turoniem, z herodem

I z szopką. Po kolędzie chodzili prawie dorośli chłopcy, młodzieńcy poprzebierani za

Turonia, heroda, dziada, cygana, cygankę, był też żołnierz, pasterz, żyd – czyli wszystkie

Postacie z którymi żyli Podgrodzianie. „Jak wpadli nieroz do domu to tyle ramotu narobili

I każdy się troche boł” powiadają informatorzy. Po kolędzie chodzili tylko chłopcy śpiewali

Kolędy życzyli wesołych świąt i dostawali za kolędowanie pieniądze albo jakiego placka.

Dziewczyny nie chodziły po kolędzie. Teraz to po kolędzie chodzą dzieci i nie ma żadnego

Znaczenia czy to chłopcy czy dziewczyny, po prostu chodzą teraz po kolędzie dzieci.

Dawniej kolędnicy chodzili w nocy, nawet do późnej nocy, a dzisiaj jak chodzą to właściwie

Jak się zaczyna robić noc to już nikt nie chodzi.

Pewną inną formą chodzenia po kolędzie są odwidziny księdza nazywane też kolędą.

Jak pamiętają informatorzy to dawniej ksiądz kolędował w towarzystwie organisty a dzisiaj

Ksiądz chodzi sam, przed przyjściem księdza pojawiają się ministranci którzy śpiewają

Kolędę. Ksiądz odmawiał krótką modlitwę dawał błogosławieństwo domownikom na

Cały następny rok i otrzymywał w zamian tzw. Kolędę. Zwyczaj ten funkcjonuje do dziś.

Informatorzy nie byli członkami grup kolędniczych i nie wcielali się w żadną postać.

Nie znają jakiś szczególnych zwyczajów związanych z Nowym Rokiem, oprócz może tego

Że składano sobie życzenia wszystkiego najlepszego w nadchodzącym Nowym Roku.

W Podegrodziu zwyczaj chodzenia po Szczodrakach nie był znany i nie wiedzą gdzie

Taki zwyczaj funkcjonuje. Dziadkowie opowiadali że święto Trzech Króli to powinno być

Ważniejsze od Bożego Narodzenia, bo Pan Jezus jak się urodził to byli przy nim tylko

Pastuszkowie i nikt więcej o tym nie wiedział, a to właśni Trzej Królowie ogłosili światu

Że narodziło się Boże Dziecię i dlatego uważali że święto Trzech Króli jest takie ważne.

Ale nie było jakiś szczególnych zwyczajów związanych ze świętem Trzech Króli.

W to święto była msza w kościele, ale dla ludzi pracujących w zakładach pracy nie był to

Dzień wolny. W uroczystość Trzech Króli chłopcy chodzili po kolędzie poprzebierani

Za trzech mędrców, ale to chyba było bardziej pod wpływem szkoły albo kościoła i żeby

Zarobić trochę pieniędzy niż jako zwyczaj ludowy.

W dzień MB Gromnicznej ( 2 II ) kobiety szły do kościoła aby poświęcić gromnicę.

Zapalona gromnica w domu chroniła domowników w czasie burzy, oraz podawana

Człowiekowi który umierał na łożu śmierci. Była bardzo ważnym elementem w domu

I każda matka co roku w gromniczną szła tę gromnicę poświęcić.

Gromnica w gromniczną musiała być ładnie przystrojona mirtem.

Nie było zwyczajów związanych z dniem Św. Błażeja ( 3 II )

Zwyczaje związane c dniem Św. Walentego to nowy zwyczaj i w dawniej nie był znany.

Karnawał to czas odwiedzin i zabaw, nie pamiętają jakiś szczególnych zwyczajów

Związanych z okresem karnawału. Koniec karnawału to środa popielcowa, gdzie

Ludzie zachowywali ścisły post i obowiązkowo trzeba było iść do kościoła

Aby posypać głowę popiołem. Wielki post był okresem w którym ludzie dawniej

Naprawdę pościli nie wolno było przez cały okres postu jeść tłuszczu zwierzęcego.

Bardzo małe ilości były używane do „omasty kapusty” jak mówią informatorzy.

Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny ( 25 marzec )